O toque manual de campás declarado Patrimonio Cultural Inmaterial

O ‘Toque manual de campás’ ten as funcións sociais de informar, coordinar, delimitar o territorio e protexer, ademais da simple chamada a misa

O Consello de Ministros do Goberno de España, a proposta do ministro de Cultura e Deporte,  declarou o ‘Toque Manual de campás’ Manifestación Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial.

Trátase dunha linguaxe sonora que funcionou ao longo dos séculos como un medio de comunicación: cumpre as funcións sociais de informar, coordinar, delimitar o territorio e protexer.

Os toques de campás foron os encargados de organizar a vida comunitaria, de delimitar o tempo e o espazo laboral, diario, festivo e de duelo. Por iso é polo que exista, tanto no ámbito relixioso como no civil, un amplo repertorio cunha gran diversidade de formas e técnicas que anunciaron incendios, tormentas, rogativas, horas e acontecementos do ciclo vital, e regularon diferentes aspectos da vida festiva, ritual, laboral e cotiá.

Esta declaración vén motivada por varias razóns:

• Aínda que o toque manual de campás deixou de executarse en moitos lugares, aínda non se perdeu o seu coñecemento e moitas torres e campás atópanse aínda en situación de poder ser recuperadas.

• Existe unha lagoa documental respecto diso deste ámbito patrimonial, apenas un 10% do total de campás existentes en España atópanse documentadas seguindo unha metodoloxía antropolóxica que garanta o recoñecemento do seu valor patrimonial e contribúa á súa perpetuación.

• A inexistencia dun protocolo unificado nas intervencións sobre campás e campanarios.

• A paulatina mecanización producida desde mediados do século XX, que ademais substituíu en ocasións moitas das campás por gravacións.

• A desprotección ante actos de vandalismo e roubo, sobre todo no relativo á venda do metal das campás.

• As actuais ordenanzas municipais sobre contaminación acústica, que entran en conflito con esta paisaxe sonora tradicional, ao considerar o toque de campás como ruído.

• A necesidade de dar protección ao toque manual de campás xurdiu, en España e noutros países de a Unión Europea da sociedade civil. En 2018, coincidindo con o Ano Europeo do Patrimonio, diversas asociacións dedicadas á protección do Patrimonio Histórico, acordaron algunhas iniciativas que desembocaron nun toque simultáneo en varios países europeos o 21 de abril do ano pasado.

Ley para a salvagarda do Patrimonio Cultural Inmaterial

A Lei 10/2015, do 26 de maio, para a salvaguardia do Patrimonio Cultural Inmaterial establece que corresponde a o Ministerio de Cultura e Deporte, en colaboración coas Comunidades Autónomas, a salvaguardia do Patrimonio Cultural Inmaterial mediante a Declaración de Manifestación Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial, ademais de regular o procedemento de declaración.

A declaración do ‘Toque manual de campá’ e da ‘Cultura do esparto’ como Manifestacións Representativas do Patrimonio Cultural Inmaterial realizouse conforme a este procedemento: previamente á deliberación do Consello de Ministros, foi sometida a información pública, e solicitouse informe ao Consello de Patrimonio Histórico, e ás comunidades autónomas e institucións correspondentes.