O 29 de novembro ,véspera do inicio do Cumio do Clima, celebrouse en París un evento dedicado ao papel do océano no cambio climático ‘Because the Ocean’. O encontro de alto nivel foi organizado polos Gobernos de Francia e de Chile,conxuntamente co Institute of Sustainable Development and International Relations( IDRRI),a Global Ocean Commission (GOC) e a Fundación do Principe Alberto II de Mónaco.
A importancia da interacción entre océano e clima foi ocupando unha crecente atención por parte da comunidade científica, e, en data máis recente, no ámbito das Nacións Unidas.
No último informe do Panel Intergobernamental de Cambio Climático ( IPCC) dedicouse ,por primeira vez ,un capítulo de certa extensión a esta materia.
Os expertos constataron a crecente acidificación das augas do océano, como consecuencia do quecemento global: unha alteración que afecta a moitas especies mariñas,- especialmente vulnerables aquelas que se protexen dentro de cunchas, así como todo tipo de corais-.
A evolución da acidificación do océano constitúe unha das ameazas ecolóxicas definidas como ‘limites planetarios’ nos estudos do Instituto Internacional sobre Resiliencia de Estocolmo; é dicir, trátase dun proceso que, a partir dun certo punto de non retorno, comporta graves consecuencias irreversibles e en gran medida descoñecidas.
O aumento das temperaturas está ademais reducindo a capacidade do océano de actuar como gran sumidoiro de CO2 – actualmente almacena o 25% das devanditas emisións,á vez que xera aproximadamente a metade do osíxeno que respiramos- , así como a súa función de mitigación do propio incremento da calor residual provocada polo cambio climático. Pola contra,a causa do quecemento global, o océano converteuse xa na orixe de boa parte dos fenómenos metereológico extremos ( furacáns, inundacións, tornados…) que cada vez impactan con maior intensidade e frecuencia todas as rexións litorais ou insulars do globo.
No océano póñense tamén en evidencia cambios inesperados no comportamento de importantes correntes mariñas, que condicionan significativamente o clima de numerosos países, así como o desxeo dos casquetes polares e a subida do nivel do mar, a unha velocidade moi superior á estimada hai poucos anos polo propio IPCC.
Unha interacción, por tanto, que agrava os efectos do cambio climático e que supón riscos crecentes para as poboacións de zonas costeiras e para todos os ecosistemas mariños- imprescindibles, entre outras cousas, para garantir a seguridade alimentaria da maioría dos habitantes do planeta-.
O evento ‘Because the ocean’ foi unha magnifica oportunidade para dar a coñecer os avances no coñecemento da devandita interacción, así como os compromisos que todos os gobernos asumiron ao adoptar, na Asemblea de Nacións Unidas, a preservación do océano como un dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable ( ODS), no marco da Axenda 2030.
Igual que sucede en relación con outros desafíos ambientais, existe xa suficiente coñecemento científico como para considerar urxente unha auténtica gobernanza global do océano, que deteña o seu progresivo declive;e iso é compatible coa indubidable necesidade de seguir investigando tamén neste ámbito, para poder adoptar as solucións mais idóneas. España conta por certo cunha merecida reputación en materia de oceanografía: é precisamente un biólogo mariño español, Enric Salga, quen está desenvolvendo un amplo programa de National Geographic Society para identificar e preservar os espazos mais virgenes do noso océano, os denominados ‘mares prístinos’; e outro biólogo mariño, Carlos Duarte, dirixiu a primeira expedición española ao Artico, e levou tamén a cabo unha expedición marítima ao redor do globo, seguindo a ruta de Malaspina ,para estudar as características da ‘pel do océano’, onde se concentra a maior porcentaxe da vida mariña. Ambos, lamentablemente, tiveron que irse de España pola actual ausencia de suficiente apoio publico á ciencia.Paradojicamente, o Goberno español é un dos que reclama maior dedicación do IPCC ás cuestións relativas á relación entre o clima e o océano’
O establecemento dun ODS especifico para a preservación do océano é unha das propostas formuladas pola GOC no informe que presentamos en 2014: trátase de dar ao océano a visibilidade que merece na axenda política internacional, promovendo compromisos concretos e ambiciosos, antes de que sexa demasiado tarde.
Actualmente, a Comisión Estatística de Nacións Unidas está a elaborar “coa participación de todos os paises ” os indicadores que serán utilizados para medir o avance ( ou o retroceso) na consecución de cada un dos ODS. Só pódese actuar sobre aquilo que se pode medir: e, por tanto, a calidade deses indicadores condicionará a calidade dos mecanismos de rendición de contas de cada un dos Gobernos que han subscrito a Axenda 2030.
A preservación do océano integrarase, a partir do Cumio de París, na folla de ruta que debería conducir a un escenario climático combatible coa garantía dunha vida digna e segura para o conxunto da humanidade. A súa adecuada conservacion -mediante o establecemento de áreas mariñas protexidas, a redución da contaminación, o freo á pesca ilegal e a practícalas insustentables…- permitirá aumentar a resiliencia do planeta e das poboacións máis vulnerables ante o cambio climático; a opinión pública debe coñecer, por tanto, as importantes funcións que cumpre o océano ‘moi similares ás que cumpren os bosques’ , para esixir o establecemento das medidas pertinentes por parte de Gobernos e de empresas.
Por ultimo, o evento “Because the ocean”celebrouse tres semanas antes do debate na Asemblea das Nacións Unidas sobre unha resolución que expón a convocatoria, cada tres anos, dunha Conferencia mundial sobre o estado do océano, que permita avaliar o cumprimento dos compromisos adquiridos para a súa preservación. Trátase dunha iniciativa
promovida por máis de trinta países ? entre eles, España-, para garantir a periódica rendición de contas respecto deste ODS.
Clima-Océano:Un círculo vicioso. Por Cristina Narbona para EFEverde
Ministra de Medio Ambiente( 2004-2008)
Membro da Global Ocean Commissio
