Por que non modificar o noso punto de vista e considerar que as inxentes cantidades de augas residuais domésticas, agrícolas e industriais vertidas a diario no medio ambiente constitúen un recurso valioso, no canto dun problema oneroso?
O Informe das Nacións Unidas sobre o Desarrollo dos Recursos Hídricos no Mundo 2017, titulado ‘As augas residuais – O recurso desaproveitado’, cuxa presentación ao público tivo lugar en Durban, con motivo da celebración do Día Mundial da auga, preconiza ese cambio de formulación.
Este Informe de ONU-Auga, de cuxa coordinación se encarga o Programa Mundial de Avaliación dos Recursos Hí dricos (WWAP) da UNESCO, sostén que as augas residuais poden ser un recurso inestimable para satisfacer a crecente demanda mundial de auga doce e diversas materias primas.
“Como a cantidade de auga doce dispoñible no mundo é limitada e a súa demanda aumenta” di Guy Ryder, Presidente de ONU-Auga e Director Xeral da Organización Internacional do Traballo- as augas residua constitúenlles un recurso moi valioso. […] Todos podemos achegar o noso gran de area para alcanzar o Obxectivo de Desenvolvemento Sustentable que pretende incrementar a reutilización da auga e reducir á metade, de aquí a 2030, a cantidade de augas residuais sen tratar. Do que se trata é de xestionar e reciclar coidadosamente a auga que usamos nos nosos fogares, cidades, plantas industriais e explotacións agrarias. Debemos diminuír as verteduras e incrementar o tratamento das augas residuais para satisfacer as necesidades ocasionadas polo crecemento demográfico e a fraxilidade dos ecosistemas”.
“O Informe das Nacións Unidas sobre o De sarrollo dos Recursos Hídricos no Mundo 2017 móstranos que unha mellora da xestión das augas residuais estriba en reducir a súa ensuciamiento inicial, eliminar contaminantes dos seus fluxos, recuperar os subproductos carrexados e reutilizar a auga reciclada. […] Se queremos avanzar neste ámbito é esencial concienciar á sociedade para que acepte o uso de augas residuais”, di a Directora Xeral da UNESCO, Irina Bokova, no seu prefacio a esta publicación.
Un problema para a saúde e o medio ambiente
É moi considerable a proporción de augas resi duais que se verten no medio ambiente sen que se recolleron ou tratado previamente. Isto é especialmente certo nas nacións de baixos ingresos onde só se trata un 8% das augas residuais domésticas e industriais, unha porcentaxe moi escasa se se compara co 70% rexistrado nos países de ingresos altos. Debido a esa falta de tratamento, en moitas rexións do mundo vértense augas residuais contaminadas por bacterias, nitratos, fosfatos e disolventes en lagos e ríos que van parar ao mar, coas consecuentes repercusións negativas para o medio ambiente e a saúde pública.
Nun futuro próximo vai aumentar considerablemente o volume de augas residuais que será necesario tratar, sobre todo nas cidades de países en desenvolvemento cun rápido crecemento demográfico. “A xeración de augas residuais é un dos maiores desafíos asociados ao crecemento dos asentamentos informais -barrios de chabolas- nos países en desenvolvemento”, segundo os autores do informe. A capital de Nixeria, por exemplo, xera cada día 1,5 millóns de m3 de augas residuais que desembocan na Lagoa de Lagos, sen ser tratadas no seu maior parte. Se non se toman medidas desde agora mesmo, é probable que esta situación deteriórese aínda máis cando a cidade exceda os 23 millóns de habitantes en 2020.
A contaminación con axentes patógenos procedentes dos excrementos humanos e animais afecta a case un terzo dos cursos fluviais de América Latina, África e Asia, poñendo así en perigo a vida de millóns de persoas. En 2012, producíronse 842.000 defuncións en países de ingresos baixos e medios debido á contaminación da auga e a insuficiencia dos servizos de saneamento. As carencias no tratamento das augas residuais contribúen ademais á propagación de enfermidades tropicais como o cólera e o dengue.
Os disolventes e hidrocarburos producidos polas actividades industriais e mineiras, así como os nutrientes ‘nitróxeno, fósforo e potasio’ utilizados como abonos na agricultura intensiva, intensifican a eutrofización da auga doce e dos ecosistemas e mariños. Calcúlase que este fenómeno afecta a un 245.000 km2 destes últimos ecosistemas, é dicir, unha superficie aproximadamente equivalente á do Reino Unido. A vertedura de augas residuais sen tratar tamén intensifica a floración de algas tóxicas e acentúa o declive da diversidade biolóxica.
A constatación de que nas augas residuais dáse unha presenza cada vez maior de diversas sustancias -hormonas, antibióticos, esteroides, alteradores do sistema endocrino, etc. – expón unha nova serie de problemas, xa que aún non se sabe de certo cales son as súas repercusións no medio ambiente e a saúde humana.
A contaminación reduce a dispoñibilidade dos abastecementos en auga doce, que xa están a sufrir as consecuencias de otros fenómenos, en particular do cambio climático. Ata a data, a maioría dos gobernos preocupáronse esencialmente dos problemas do abastecemento de auga, sobre todo cando esta escasea, e descoidaron a necesidade de ocuparse da xestión da auga xa utilizada. Con todo, estas dúas cuestións están intimamente vinculadas entre si. A recollida, o tratamento e a utilización segura das augas residuais son a base mesma dunha economía circular, na que se equilibran o desenvolvemento económico e o uso sustentable dos recursos. A auga rexerada é un recurso moi pouco explotado que se pode reutilizar múltiples veces.
Do sumidoiro á billa
As augas residuais adóitanse utilizar xeralmente para regas agrícolas. En todo o mundo hai polo menos 50 países que as usan para ese efecto, o que vén representar aproximadamente un 10% da superficie total de terras cultivadas. Con todo, seguen sendo incompletos os datos dispoñibles a este respecto en moitas rexións do mundo, en particular África.
Esta práctica, con todo, pode entrañar problemas para a saúde cando as augas conteñen xermes patógenos que poden contaminar os cultivos. Por iso é polo que se expoña o reto de ir pasando das regas sen control algún a un uso planificado e seguro da auga destinada á irrigación, tal como veu facendo Xordania desde 1977 ata lograr que o 90% das súas augas residuais tratadas utilícense para regar cultivos. En Israel, as augas residuais tratadas xa representan case a metade de toda a auga usada para regadíos.
Na industria pódense reutilizar grandes cantidades de auga para calefacción e refrixeración, no canto de verterlas no medio ambiente. Espérase que de aquí a 2020 aumente nun 50% o mercado para o tratamento de augas residuais destinadas a usos industriais.
As augas residuais tratadas poden servir tamén para incrementar o abastecemento en auga potable, pero esta práctica é moi limitada aínda. En Windhoek, a capital de Namibia, vén recorrendo a este procedemento desde 1969. Con vistas a contrarrestar a recorrente escaseza de auga, esa cidade creou instalacións destinadas a tratar ata un 35% das augas residuais, que logo se usan para aumentar as reservas de auga potable. Os habitantes de Singapur e San Diego (Estados Unidos) beben tamén auga reciclada sen perigo algún.
Esta práctica pode tropezar con resistencias por parte do público, xa que quizais lle desguste a idea de beber ou utilizar auga que se ha ensuciado antes. En Exipto, por exemplo, a falta de apoio da poboación fixo fracasar no decenio de 1990 un proxecto de reutilización de augas residuais para regas agrícolas e piscifactorías. As campañas de sensibilización do público poden gañar a súa adhesión a unha práctica deste tipo se se dan exemplos de logros satisfactorios, como o da Estación Espacial Internacional na que os astronautas seguen utilizando a mesma auga reciclada desde hai máis de 16 anos.
Augas negras e cienos, fontes de materias primas
As augas residuais non só constitúen unha fonte alternativa adecuada de obtención de auga doce, senón que tamén se pode contemplar o seu uso como fonte posible de materias primas. Grazas aos avances das técnicas de tratamento pódense extraer das augas e cienos da rede de sumidoiros algúns nutrientes ‘fósforo e nitratos, por exemplo’ para convertelos en fertilizantes. Estímase que o 22% da demanda mundial de fósforo ‘un recurso mineral limitado e en vías de esgotamento’ poderíase satisfacer tratando os ouriños e as feces fecais humanas. En países como Suíza hanse promulgado leis que esixen a recuperación obrigatoria do fósforo, entre outros nutrientes.
As sustancias orgánicas das augas residual é pódense usar para producir biogás que alimente en enerxía as plantas de depuración, facilitando así que estas deixen de ser importantes consumidoras de enerxía e adquier an autosuficiencia enerxética ou se convertan mesmo en produtoras netas de enerxía. En Xapón, o goberno asignouse o obxectivo de recuperar, de aquí a 2020, o 30% da bioenergía das augas residuais. A cidade de Osaka produce anualmente 6.500 toneladas de combustibles a partir dos biosólidos resultantes do tratamento de 43.000 to neladas de lodos da rede de sumidoiros.
As tecnoloxías de tratamento das augas residuais non teñen por que estar fora do alcance dos países en desenvolvemento, porque xa hai algunhas de custo pouco elevado que fan posible a extracción de enerxía e nutrientes. Índa que ainda non permiten a extracción directa de auga potable, esas tecnoloxías barata s poden producir auga rendible e salubre para determinados usos, por exemplo as regas agríco as. Ademais, a venda das materias primas extraídas das augas residuais pode ser unha fonte complementaria de ingresos que contribúa a cubrir os custos de investimento e funcionamento das plantas depuradoras.
Actualmente hai no mundo 2.400 millóns de persoas privadas de acceso a servizos básicos de saneamento, como retretes e letrinas. A redución desa cifra ‘en cumprimento do Obxectivo de Desenvolvemento Sustentable 6 sobre auga limpa e saneamento da Axenda 2030 das Nacións Unidas’ supoñerá unha vertedura aínda maior de augas residuais e isto necesitará, por conseguinte, que o seu tratamento teña un custo alcanzable.
Ata a data rexistráronse algúns avances. En América Latina , por exemplo, o tratamento de augas residuais chegouse case a duplicar desde finais do decenio de 1990. Actualmente, entre un 20% e un 30% das augas residuais recollidas nas redes de rede de sumidoiros urbana son obxecto de tratamento. Con todo, aínda queda moito camiño por percorrer xa que esas porcentaxes significan tamén que entre un 70% e un 80% das augas negras vértense sen ser tratadas. Darase un paso adiante decisivo cando se xeneralice o recoñecemento do moito que me rece a pena unha utilizac ión sen risco das augas residuais tratadas e das súas subproducto s, no canto de usar pura e simplemente auga doce.
Fuente//Onu
